Jeśli chcecie poznać historię życia fascynującego człowieka, który zasłynął jednocześnie jako wybitny chirurg, tłumacz dzieła William Szekspira oraz badacz podhalańskiego budownictwa i wzornictwa, to koniecznie odwiedźcie wystawę „Władysław Matlakowski. Potęga umysłu”, która do 5 kwietnia 2026 roku trwa w Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce. Wystawa ta to opowieść o życiu pełnym patriotycznych ideałów, wytrwałej edukacji, lekarskiej misji i wielu pasjach – w tym do teatru, literatury oraz Podhala!
Wystawa „Władysław Matlakowski. Potęga umysłu” została zorganizowana przez Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego z okazji 175-lecia urodzin i 130-lecia śmierci tego wybitnego chirurga, podróżnika i etnografa. Ekspozycja podzielona na cztery sekcje „Warka”, „Warszawa”, „Podróże” oraz „Podhale” nie tylko w szczegółach opowiada o życiu Władysława Matlakowskiego, ale również pełna jest wielkoformatowych zdjęć z epoki, pamiątek przekazanych Muzeum na czas wystawy przez jego rodzinę oraz interaktywnych eksponatów dla najmłodszych. Energii wystawie nadaje dodatkowo żółty kolor przewodni ekspozycji zaaranżowanej przez Lotne Studio.
Już na początku wystawy w części zatytułowanej „Warka” poznajemy dziecięce i młodzieńcze lata Władysława Matlakowskiego, które spędził właśnie w Warce – mazowieckim miasteczku w Królestwie Polskim znajdującym się pod zaborem rosyjskim. Jego ojciec Jan Mikołaj – wywodzący się z rodziny chłopskiej – bardzo dbał o edukację syna, a także o przekazanie mu wartości patriotycznych – sam podczas powstania styczniowego wspierał walczących. Ważną postacią w życiu młodego Władka był również Piotr Wysocki – inicjator powstania listopadowego, który wrócił do Warki po czasie zesłania na Sybierii i często bywał w domu Matlakowskich.
W kolejnej sekcji wystawy zatytułowanej „Warszawa” dowiadujemy się o studiach Władysława na Carskim Uniwersytecie Warszawskim w czasach, gdy rusyfikacja przyjmowała swoją szczególnie intensywną formę. Poznajemy go jako niezwykle utalentowanego studenta, który nie tylko spędzał czas na wykładach, ale również pomagał kolegom w nauce oraz udzielał korepetycji, by wesprzeć finansowo ojca wciąż utrzymującego jego młodsze rodzeństwo. Dowiadujemy się, że studia zakończył dyplomem z wyróżnieniem i zaraz po ich zakończeniu wyruszył w podróż dookoła świata z hrabią Benedyktem Tyszkiewiczem. Mimo ambitnych planów, podróż nie została w pełni zrealizowana – Władysławowi Matlakowskiemu udało się jednak odwiedzić Paryż, przepłynąć Cieśninę Giblartarską i odwiedzić Lazurowe Wybrzeże – w tym Marsylię, Niceę oraz Genuę.
Dalsza opowieść dotyczy jego kariery zawodowej. Po powrocie z podróży z hrabią Tyszkiewiczem rozpoczął bowiem pracę jako asystent kliniki chirurgicznej w Szpitalu Świętego Ducha, a następnie Szpitalu Dzieciątka Jezus. Był to bardzo intensywny czas w życiu Władysława Matlakowskiego – długie godziny dyżurów i wysiłek związany z ratowaniem zdrowia i życia pacjentów coraz mocniej dawały we znaki młodem lekarzowi. Dzięki swojej wytrwałości, w 1882 roku został ordynatorem żeńskiego oddziału chirurgicznego Szpitala Dzieciątka Jezus i szybko awansował na ordynatora całego oddziału chirurgicznego. Był ceniony przez współpracowników, który podziwiali jego wiedzę, umiejętności i podejście do pacjentów. Ci zaś byli wdzięczni za jego empatię, cierpliwość, a czasem i za nieodpłatną pomoc medyczną. Równolegle z praktyką lekarską Władysław Matlakowski publikował w medycznej prasie fachowej, został członkiem Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego, a także uczestniczył w konferencjach i zjazdach lekarzy. Zdiagnozowana u niego w wieku 28 lat gruźlica płuc zmusiła go niestety do zrezygnowania w 1891 roku z roli ordynatora chirurgii w Szpitalu Dzieciątka Jezus. Coraz cześciej musiał wyjeżdżać na leczenie – odwiedzał uzdrowiska w Tyrolu, na Lazurowym Wybrzeżu, we włoskim Merano, jednak najcześciej bywał w Tatrach.
Ostatni rozdział opowieści o Władysławie Matlakowskim to czas, który spędził na Podhalu. Pierwszy raz przyjechał w Tatry w 1883 roku – wtedy odwiedził je od strony węgierskiej, a do Zakopanego przybył w 1884 roku za namową doktora Tytusa Chałubińskiego. W Zakopanem, gdzie przebywał z żoną Julią oraz synem Władysławem Kiejstutem, leczył gruźlicę, ale również pracował nad przekładem „Hamleta”, odwiedzał stare góralskie domy, w których gromadził materiały do opracowania na temat budownictwa i wzornictwa podhalańskiego, a także spędzał czas z przyjaciółmi – między innymi Stanisławem Witkiewiczem, Henrykiem Sienkiewiczem, małżeństwem Dembowskich, a także Heleną Modrzejewską oraz Stefanem Żeromskim. Namacalnym podsumowaniem jego pobytu na Podhalu i jednocześnie wyrazem jego fascynacji tym regionem, są trzy publikacje Władysława Matlakowskiego opowiadające o Zakopanem końca XIX wieku – są to „Budownictwo ludowe na Podhalu z tablicami litograficznym”, „Zdobienie i sprzęt ludu polskiego na Podhalu: zarysy życia ludowego” oraz „Wspomnienia z Zakopanego”.
W część poświęconej pobytowi Władysława Matlakowskiego na Podhalu znajdziecie wiele niezwykle interesujących eksponatów opowiadających o kulturze Podhala. Są to między innymi ilustracje z publikacji „Budownictwo ludowe na Podhalu” autorstwa samego Władysława Matlakowskiego, elementy ozdobne stroju góralskiego z początku XX wieku, osiem pięknie zdobionych łyżników z kolekcji Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem z XIX wieku, a także liczne fotografie z 2. połowy XIX wieku – czasów, gdy mieszkał tam Władysław Matlakowski. Zobaczycie na nich przewodników tatrzańskich – w tym słynnego Klimka Bachledę, przyjaciół Matlakowskiego – Jana Krzepetowskiego – Sabałę, małżeństwo Dembowskich, a także kadry z ówczesnego Zakopanego, które znacząco różni się od stolicy Tatr, którą znamy dzisiaj. Warto zwrócić również uwagę na obrazy oraz litografie autorstwa Walerego Eljasza-Radzikowskiego.
Władysław Matlakowski opuszcza Podhale wiosną 1894 roku i udaje się wraz z rodziną do Zbijewa na Kujawy – do majątku swoich teściów. Jego stan zdrowia był już bardzo zły, jednak w chwilach lepszego samopoczucia wprowadzał poprawki do tłumaczenia „Hamleta”, obserwował otaczającą dwór przyrodę i spędzał czas z rodziną – w szczególności z synem. Zmarł 26 czerwca 1895 roku – został pochowany na cmentarzu w Chodczu.
Władysław Matlakowski to bez dwóch zdań postać niezwykle inspirująca. Na wystawie „Potęga umysłu” przedstawiony jest jako człowiek ciekawy świata, wytrwały w swoich dążeniach i uważny na potrzeby innych ludzi. Odwiedzając wystawę poznacie historię jego życia, zobaczycie pamiątki zgromadzone przez jego rodzinę, a także dowiecie się ciekawostek o jego życiu – w tym który ze znanych polskich pisarzy przybył specjalnie z Kielc, aby leczyć się u Władysława Matlakowskiego oraz gdzie w Zakopanem znajduje się dom, w którym mieszkał i na ścianach którego zostawił malowidła? Przybywajcie więc do wareckiego Muzeum i pozawajcie tą niesamowitą postać!
—-
Wystawa „Władysław Matlakowski. Potęga umysłu„
Czas trwania: 16 grudnia 2025 roku – 5 kwietnia 2026 roku
Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce
ul. Pułaskiego 24
Warka
Organizator: Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce
Współorganizator: Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem
Partnerzy: Główna Biblioteka Lekarska im. Stanisława Konopki w Warszawie, Zespół Szkół Budowlanych im. dra Władysława Matlakowskiego w Zakopanem, Dom Spotkań z Historią w Warszawie, Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku
Patronat Honorowy: Marszałek Województwa Mazowieckiego Adam Strózik, Starosta Grójecki Krzysztof Ambroziak, Burmistrz Warki Tomasz Rawski, Starosta Tatrzański Andrzej Skupień i Burmistrz Miasta Zakopane Łukasz Filipowicz
Patronat medialny: Tygodnik Podhalański, 24tp.pl, Ściana Tatr, Radio Plus
